บันทึกการเรียน  ครั้งที่  11

วัน  พุธ  ที่  22  เดือน  มีนาคม  พ.ศ.  2560

เนื้อหา

การส่งเสริมพัฒนาการและการปรับพฤติกรรมเด็กปฐมวัยที่มีความต้องการพิเศษ

•          เพื่อให้เด็กสามารถช่วยเหลือตนเองได้ในชีวิตประจำวัน

•          ใช้ชีวิตอยู่ในสังคมได้ใกล้เคียงกับคนปกติมากที่สุด 

•          เน้นการดูแลแบบองค์รวม (Holistic Approach)

1. การฟื้นฟูสมรรถภาพทางการศึกษา

•          เพิ่มทักษะพื้นฐานด้านสังคม การสื่อสาร และทักษะทางความคิด

•          เกิดผลดีในระยะยาว

•          เน้นการเตรียมความพร้อมเพื่อให้เด็กสามารถใช้ในชีวิตประจำวันจริงๆแทนการฝึกแต่เพียงทักษะทางวิชาการ

•          แผนการจัดการศึกษาเฉพาะบุคคล

    (Individualized Education Program; IEP)

•          โรงเรียนการศึกษาพิเศษเฉพาะทาง โรงเรียนเรียนร่วม ห้องเรียนคู่ขนาน

2.การฟื้นฟูสมรรถภาพทางสังคม

•          การฝึกฝนทักษะในชีวิตประจำวัน

      (Activity of Daily Living Training)

•          การฝึกฝนทักษะสังคม (Social Skill Training)

•          การสอนเรื่องราวทางสังคม (Social Story)

 3. การบำบัดทางเลือก

•          การสื่อความหมายทดแทน (AAC)

•          ศิลปกรรมบำบัด (Art Therapy)

•          ดนตรีบำบัด (Music Therapy)

•          การฝังเข็ม (Acupuncture)

•          การบำบัดด้วยสัตว์ (Animal Therapy)

การสื่อความหมายทดแทน  (Augmentative and Alternative Communication ; AAC)

•          การรับรู้ผ่านการมอง (Visual Strategies)

•          โปรแกรมแลกเปลี่ยนภาพเพื่อการสื่อสาร (Picture Exchange Communication System; PECS)

•          เครื่องโอภา (Communication Devices)

•          โปรแกรมปราศรัย

Picture Exchange Communication System  (PECS)

บทบาทของครู

•          ตำแหน่งการนั่งของเด็กไม่ควรให้นั่งติดหน้าต่างหรือประตู

•          ให้เด็กนั่งแถวหน้าสุดใกล้โต๊ะครู

•          จัดให้เด็กนั่งติดกับนักเรียนที่ไม่ค่อยเล่น ไม่ค่อยคุยในระหว่างเรียน

•          ให้เด็กมีกิจกรรม เปลี่ยนอิริยาบถบ้าง

การส่งเสริมทักษะต่างๆของเด็กพิเศษ

1. ทักษะทางสังคม

•          เด็กพิเศษที่ขาดทักษะทางสังคม ไม่ได้มีสาเหตุมาจากการพ่อแม่

•          การอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ดีไม่ได้เป็นเครื่องรับประกันว่าเด็กจะมีพัฒนาการต่างๆอย่างมีความสุข

กิจกรรมการเล่น

•          การเล่นเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งต่อการเรียนรู้ทักษะทางสังคม

•          เด็กจะสนใจกันเองโดยอาศัยการเล่นเป็นสื่อ

•          ในช่วงแรกๆ เด็กจะไม่มองเด็กคนอื่นเป็นเพื่อน  แต่เป็นอะไรบางอย่างที่น่าสำรวจ สัมผัส ผลัก ดึง

ยุทธศาสตร์การสอน

•          เด็กพิเศษหลายๆคนไม่รู้วิธีเล่น  ไม่รู้ว่าจะเล่นอย่างไร

•          ครูเริ่มต้นจากการสังเกตเด็กแต่ละคนอย่างเป็นระบบ

•          จะบอกได้ว่าเด็กมีทักษะการเล่นแบบใดบ้าง

•          ครูจดบันทึก

•          ทำแผน IEP

การกระตุ้นการเลียนแบบและการเอาอย่าง

•          วางแผนกิจกรรมการเล่นไว้หลายๆอย่าง

•          คำนึงถึงเด็กทุกๆคน

•          ให้เด็กเล่นเป็นกลุ่มเล็กๆ 2-4 คน

•          เด็กปกติทำหน้าที่เหมือน “ครู” ให้เด็กพิเศษ

ครูปฏิบัติอย่างไรขณะเด็กเล่น

•          อยู่ใกล้ๆ และเฝ้ามองอย่างสนใจ

•          ยิ้มและพยักหน้าให้ ถ้าเด็กหันมาหาครู

•          ไม่ชมเชยหรือสนใจเด็กมากเกินไป

•          เอาวัสดุอุปกรณ์มาเพิ่ม เพื่อยืดเวลาการเล่น

•          ให้ความคิดเห็นที่เป็นแรงเสริม

การให้แรงเสริมทางสังคมในบริบทที่เด็กเล่น

•          ครูพูดชักชวนให้เด็กร่วมเล่นกับเพื่อน

•          ทำโดย “การพูดนำของครู”

ช่วยเด็กทุกคนให้รู้กฎเกณฑ์

•          ไม่ง่ายสำหรับเด็กพิเศษ

•          การให้โอกาสเด็ก

•          เด็กพิเศษต้องเรียนรู้สิทธิต่างๆเหมือนเพื่อนในห้อง

•          ครูต้องไม่ใช้ความบกพร่องของเด็กพิเศษเป็นเครื่องต่อรอง

2. ทักษะภาษา

การวัดความสามารถทางภาษา

•          เข้าใจสิ่งที่ผู้อื่นพูดไหม

•          ตอบสนองเมื่อมีคนพูดด้วยไหม

•          ถามหาสิ่งต่างๆไหม

•          บอกเล่าเหตุการณ์ต่างๆที่เกิดขึ้นไหม

•          ใช้คำศัพท์ของตัวเองกับเด็กคนอื่นไหม

การออกเสียงผิด / พูดไม่ชัด

•          การพูดตกหล่น

•          การใช้เสียงหนึ่งแทนอีกเสียง

•          ติดอ่าง

การปฏิบัติของครูและผู้ใหญ่

•          ไม่สนใจการพูดซ้ำหรือการออกเสียงไม่ชัด

•          ห้ามบอกเด็กว่า  “พูดช้าๆ”   “ตามสบาย”   “คิดก่อนพูด”

•          อย่าขัดจังหวะขณะเด็กพูด

•          อย่าเปลี่ยนการใช้มือข้างที่ถนัดของเด็ก

•          ไม่เปรียบเทียบการพูดของเด็กกับเด็กคนอื่น

•          เด็กที่พูดไม่ชัดอาจเกี่ยวข้องกับการได้ยิน

ทักษะพื้นฐานทางภาษา

•          ทักษะการรับรู้ภาษา

•          การแสดงออกทางภาษา

•          การสื่อความหมายโดยไม่ใช้คำพูด

พฤติกรรมตอบสนองการแสดงออกทางภาษา

พฤติกรรมเริ่มการแสดงออกของเด็ก

ความรับผิดชอบของครูปฐมวัย

•          การรับรู้ภาษามาก่อนการแสดงออกทางภาษา

•          ภาษาที่ไม่ใช่คำพูดมาก่อนภาษาพูด

•          ให้เวลาเด็กได้พูด

•          คอยให้เด็กตอบ (ชี้แนะหากจำเป็น)

•          เป็นผู้ฟังที่ดีและโตต้อบอย่างฉับไว (ครูไม่พูดมากเกินไป)

•          เด็กไม่ได้เรียนรู้ภาษาจากการฟังเพียงอย่างเดียว

•          ให้เด็กทำกิจกรรมกลุ่ม เด็กพิเศษได้มีแบบอย่างจากเพื่อน

•          กระตุ้นให้เด็กบอกความต้องการของตนเอง (ครูไม่คาดการณ์ล่วงหน้า)

•          เน้นวิธีการสื่อความหมายมากกว่าการพูด

•          ใช้คำถามปลายเปิด

•          เด็กพิเศษรับรู้มากเท่าไหร่ ยิ่งพูดได้มากเท่านั้น

•          ร่วมกิจกรรมกับเด็ก

การสอนตามเหตุการณ์  (Incidental Teaching)

คุณครูได้ขออาสาออกแสดงบทบาทสมมติสถานการณ์

• ถ้าครูต้องการให้เด็กที่มีความต้องการพิเศษเข้าไปเล่นกับเด็กปกติ  จะต้องทำอย่างไร
•  ถ้าครูต้องการให้เด็กที่มีความต้องการพิเศษช่วยเหลือตนเองได้  จะทำอย่างไร

3. ทักษะการช่วยเหลือตนเอง

เรียนรู้การดำรงชีวิตโดยอิสระให้มากที่สุด
การกินอยู่
การเข้าห้องน้ำ
การแต่งตัว
กิจวัตรต่างๆในชีวิตประจำวัน

การสร้างความอิสระ

•          เด็กอยากช่วยเหลือตนเอง

•          อยากทำงานตามความสามารถ

•          เด็กเลียนแบบการช่วยเหลือตนเองจากเพื่อน เด็กที่โตกว่า และผู้ใหญ่

ความสำเร็จเป็นสิ่งสำคัญ

•          การได้ทำด้วยตนเอง

•          เชื่อมั่นในตนเอง

•          เรียนรู้ความรู้สึกที่ดี

หัดให้เด็กทำเอง

•          ไม่ช่วยเหลือเกินความจำเป็น (ใจแข็ง)

•          ผู้ใหญ่มักทำสิ่งต่างๆให้เด็กมากเกินไป

•          ทำให้แม้กระทั่งสิ่งที่เด็กสามารถทำได้เองหากให้เวลาเขาทำ

•          “ หนูทำช้า ”  “ หนูยังทำไม่ได้ ”

จะช่วยเมื่อไหร่

•          เด็กก็มีบางวันที่ไม่อยากทำอะไร , หงุดหงิด , เบื่อ , ไม่ค่อยสบาย

•          หลายครั้งเด็กจะขอความช่วยเหลือในสิ่งที่ได้เรียนรู้ไปแล้ว

•          เด็กรู้สึกว่ายังมีผู้ใหญ่ที่พึ่งได้ แต่ต้องได้รับความช่วยเหลือเฉพาะสิ่งที่เด็กต้องการ

•          มักช่วยเด็กในช่วงกิจกรรม

ทักษะการช่วยเหลือตนเอง (อายุ 2-3 ปี)

ทักษะการช่วยเหลือตนเอง (อายุ 3-4 ปี)

ทักษะการช่วยเหลือตนเอง (อายุ 4-5 ปี)

ทักษะการช่วยเหลือตนเอง (อายุ 5-6 ปี)

ลำดับขั้นในการช่วยเหลือตนเอง

•         แบ่งทักษะการช่วยเหลือตนเองออกเป็นขั้นย่อยๆ

•         เรียงลำดับตามขั้นตอน

การเข้าส้วม

•         เข้าไปในห้องส้วม

•         ดึงกางเกงลงมา

•         ก้าวขึ้นไปนั่งบนส้วม

•         ปัสสาวะหรืออุจจาระ

•         ใช้กระดาษชำระเช็ดก้น

•         ทิ้งกระดาษชำระในตะกร้า

•         กดชักโครกหรือตักน้ำราด

•         ดึงกางเกงขึ้น

•         ล้างมือ

•         เช็ดมือ

•         เดินออกจากห้องส้วม

สรุป

•         ครูต้องพยายามให้เด็กทำสิ่งต่างๆด้วยตนเอง

•         ย่อยงานแต่ละอย่างเป็นขั้นๆ

•         ความสำเร็จขั้นเล็กๆนำไปสู่ความสำเร็จทั้งมวล

•         ช่วยให้เด็กมีความมั่นใจในตนเอง

•         เด็กพึ่งตนเองได้ รู้สึกเป็นอิสระ

4. ทักษะพื้นฐานทางการเรียน

เป้าหมาย

•         การช่วยให้เด็กแต่ละคนเรียนรู้ได้ 

•         มีความรู้สึกดีต่อตนเอง

•         เด็กรู้สึกว่า “ฉันทำได้”

•         พัฒนาความกระตือรือร้น อยากรู้อยากเห็น

•         อยากสำรวจ อยากทดลอง

ช่วงความสนใจ

•          ต้องมีก่อนการเรียนรู้อื่นๆ

•          จดจ่อต่อกิจกรรมในช่วงเวลาหนึ่งได้นานพอสมควร

การเลียนแบบ

การทำตามคำสั่ง คำแนะนำ

•          เด็กได้ยินสิ่งที่ครูพูดชัดหรือไม่

•          เด็กเข้าใจคำศัพท์ที่ครูใช้หรือไม่

•          คำสั่งยุ่งยากซับซ้อนไปหรือไม่

การรับรู้ การเคลื่อนไหว

•         ได้ยิน เห็น สัมผัส ลิ้มรส กลิ่น

•         ตอบสนองอย่างเหมาะสม

การควบคุมกล้ามเนื้อเล็ก

•          การกรอกน้ำ ตวงน้ำ

•          ต่อบล็อก

•          ศิลปะ

•          มุมบ้าน

•          ช่วยเหลือตนเอง

ตัวอย่างอุปกรณ์สำหรับเด็กพิเศษ

•          ลูกปัดไม้ขนาดใหญ่

•          รูปต่อที่มีจำนวนชิ้นไม่มาก

ความจำ

•          จากการสนทนา

•          เมื่อเช้าหนูทานอะไร

•          แกงจืดที่เรากินใส่อะไรบ้าง

•          จำตัวละครในนิทาน

•          จำชื่อครู เพื่อน

•          เล่นเกมทายของที่หายไป

การวางแผนการเตรียมพื้นฐานทางวิชาการ

•         จัดกลุ่มเด็ก

•         เริ่มต้นเรียนรู้โดยใช้ช่วงเวลาสั้นๆ

•         ให้งานเด็กแต่ละคนอย่างชัดเจนว่าต้องทำที่ไหน

•         ติดชื่อเด็กตามที่นั่ง

•         ใช้อุปกรณ์ที่เด็กคุ้นเคย

•         ใช้อุปกรณ์ที่เด็กคุ้นเคย

•         บันทึกว่าเด็กชอบอะไรที่สุด

•         รู้ว่าเมื่อไหร่จะเปลี่ยนงาน

•         มีอุปกรณ์ไว้สับเปลี่ยนใกล้มือ

•         เตรียมทุกอย่างให้พร้อมก่อนเด็กมาถึง

•         พูดในทางที่ดี

•         จัดกิจกรรมให้เด็กได้เคลื่อนไหว

•         ทำบทเรียนให้สนุก